رشد تولید زمانی برای سهامدار ارزش می‌سازد که از دل بهره‌وری بیرون بیاید

در یک شرکت معدنی، بخشی از ارزش در ذخایر و دارایی‌های فیزیکی نهفته است، اما بخش مهم‌تری از ارزش زمانی ایجاد می‌شود که سازمان بتواند ذخیره معدنی را با بهره‌وری مناسب، فناوری صحیح، کنترل هزینه و استمرار تولید به محصول اقتصادی تبدیل کند.

مهندس مسعود نوری، قائم‌مقام مدیرعامل شرکت مس کاوان نماد، معتقد است مرحله جدید توسعه این شرکت باید بر سه محور اصلی استوار باشد: افزایش ظرفیت تولید، افزایش بهره‌وری دارایی‌های موجود و ارتقای توان فنی و عملیاتی مجموعه.او تأکید می‌کند که برای یک شرکت بورسی، افزایش تناژ به‌تنهایی کافی نیست؛ تولید بیشتر باید همزمان با کنترل هزینه، افزایش بازیابی، کاهش توقفات، مدیریت مصرف انرژی و آب و استفاده بهتر از سرمایه انجام شود.

پس از ورود مس کاوان نماد به بورس، مهم‌ترین مسئولیت بخش فنی و اجرایی شرکت را چه می‌دانید؟

ورود به بازار سرمایه طبیعتاً نگاه دقیق‌تری را متوجه عملکرد شرکت می‌کند. از این پس بازار فقط برنامه‌های ما را نمی‌بیند؛ فاصله میان برنامه و عملکرد واقعی را نیز ارزیابی خواهد کرد.در بخش فنی، وظیفه ما بسیار روشن است: باید ظرفیت‌های موجود شرکت را با بیشترین بهره‌وری به تولید تبدیل کنیم.

برای سهامدار مهم است که بداند تجهیزات، کارخانه، معدن و سرمایه‌ای که در مجموعه وجود دارد با چه کیفیتی مدیریت می‌شود و چه میزان خروجی اقتصادی ایجاد می‌کند.به همین دلیل فکر می‌کنم در مرحله جدید فعالیت کاوان، شاخص‌هایی مانند استمرار تولید، بازیابی، هزینه عملیاتی، توقفات کارخانه، بهره‌وری تجهیزات و کیفیت محصول اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.

یعنی از نگاه شما افزایش تولید تنها هدف برنامه توسعه نیست؟

دقیقاً.در معدن و فرآوری خیلی ساده می‌توان گفت باید تولید را افزایش دهیم، اما سؤال مهم‌تر این است که این افزایش تولید با چه هزینه‌ای حاصل می‌شود.اگر تولید 20 درصد افزایش پیدا کند اما هزینه‌ها 30درصد رشد کند، نمی‌توان آن را موفقیت عملیاتی دانست.رشد واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که بتوانیم از همان دارایی، همان معدن و همان زیرساخت، خروجی اقتصادی بیشتری ایجاد کنیم.به همین دلیل در کنار افزایش ظرفیت، تمرکز ما روی بهره‌وری است.

در یک کارخانه فرآوری حتی یک درصد بهبود در برخی شاخص‌های عملیاتی، وقتی در مقیاس سالانه محاسبه شود، می‌تواند اثر اقتصادی قابل توجهی ایجاد کند.

مهم‌ترین ظرفیت توسعه‌ای امروز مس کاوان نماد چیست؟

یکی از محورهای مهم توسعه، افزایش ظرفیت فرآوری در عباس‌آباد و اجرای خط دوم است.این پروژه از منظر فنی برای مجموعه اهمیت زیادی دارد، زیرا افزایش ظرفیت کارخانه می‌تواند امکان فرآوری حجم بیشتری از خوراک را فراهم کند و ظرفیت تولید کنسانتره شرکت را در سطح بالاتری قرار دهد.اما خط دوم برای ما فقط نصب تجهیزات جدید نیست.زمانی می‌توانیم از موفقیت پروژه صحبت کنیم که زنجیره کامل آن شامل تأمین خوراک، خردایش، فرآوری، بازیابی، آب، انرژی، تعمیرات و نگهداری و مدیریت محصول نهایی به شکل هماهنگ کار کند.ما به پروژه به شکل یک سیستم نگاه می‌کنیم، نه مجموعه‌ای از تجهیزات.

یکی از برنامه‌های اعلام‌شده، رسیدن ظرفیت تولید کنسانتره به حدود 21 هزار تن در سال پس از تکمیل خط دوم است. رسیدن به چنین ظرفیتی از نظر فنی چه الزاماتی دارد؟

ظرفیت اسمی کارخانه فقط یک عدد طراحی است.آنچه برای یک شرکت اهمیت دارد ظرفیت عملیاتی پایدار است.برای رسیدن به تولید پایدار باید چند موضوع همزمان مدیریت شود؛ تأمین مستمر خوراک با مشخصات مناسب، آماده‌به‌کاری تجهیزات، کیفیت تعمیرات، کنترل فرآیند، مدیریت مصرف مواد، آب و انرژی و همچنین توان نیروی انسانی.ممکن است کارخانه‌ای روی کاغذ ظرفیت بالایی داشته باشد، اما اگر توقفات زیاد باشد یا خوراک مناسب تأمین نشود، آن ظرفیت هیچ‌گاه به تولید واقعی تبدیل نمی‌شود.هدف ما این است که افزایش ظرفیت به افزایش واقعی و پایدار تولید منجر شود، نه صرفاً افزایش ظرفیت نصب‌شده.

این موضوع چه ارتباطی با منافع سهامداران دارد؟

ارتباط مستقیم دارد.سهامدار در نهایت از کارخانه یا معدن به‌تنهایی منتفع نمی‌شود؛ سهامدار از دارایی مولد منتفع می‌شود.هرچه بتوانیم ضریب استفاده از دارایی‌ها را افزایش دهیم، توقفات را کاهش دهیم و از تجهیزات موجود تولید بیشتری بگیریم، بازده سرمایه‌گذاری نیز بهتر خواهد شد.از منظر من یکی از وظایف تیم فنی این است که سرمایه‌گذاری انجام‌شده در کارخانه و معدن را به حداکثر خروجی اقتصادی ممکن تبدیل کند.این همان نقطه‌ای است که مهندسی و منافع سهامدار به یکدیگر می‌رسند.

در این میان بازیابی چه اهمیتی دارد؟

بازیابی یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها در اقتصاد یک کارخانه فرآوری است.گاهی نگاه بیرونی فقط روی تناژ تولید متمرکز می‌شود، اما در داخل عملیات، کیفیت فرآوری و میزان بازیابی اهمیت بسیار زیادی دارد.هر میزان ماده ارزشمندی که بتوانیم با فناوری بهتر و کنترل دقیق‌تر فرآیند از خوراک استخراج کنیم، مستقیماً بر اقتصاد عملیات تأثیر می‌گذارد.به همین دلیل کنترل فرآیند، آزمایشگاه، آنالیز خوراک و محصول و تنظیم مستمر شرایط عملیاتی برای ما اهمیت زیادی دارد.بهبود بازیابی یعنی استفاده بهتر از همان ذخیره‌ای که در اختیار داریم.این موضوع از منظر پایداری نیز بسیار مهم است؛ زیرا معدن یک دارایی غیرقابل تجدید است و وظیفه ماست حداکثر ارزش اقتصادی منطقی را از آن استخراج کنیم.

در برنامه آینده شرکت، کاهش هزینه تولید چه جایگاهی دارد؟

در صنعت معدن نمی‌توان بسیاری از متغیرهای بیرونی را کنترل کرد.قیمت جهانی مس، نرخ ارز، قیمت ماشین‌آلات یا بخشی از هزینه‌های انرژی خارج از کنترل مستقیم شرکت است.اما بهره‌وری داخلی تا حد زیادی در اختیار مدیریت است.کاهش توقفات، برنامه‌ریزی صحیح تعمیرات، مصرف بهینه مواد، مدیریت انرژی، کنترل موجودی قطعات، بهره‌وری ماشین‌آلات و مدیریت نیروی انسانی همه حوزه‌هایی هستند که می‌توان روی آنها کار کرد.

در بازارهای خوب، شاید بخشی از ناکارآمدی‌ها توسط قیمت محصول پوشانده شود، اما در بازار سخت، فقط شرکت‌هایی دوام می‌آورند که ساختار هزینه مناسبی داشته باشند.به همین دلیل برای ما کاهش هزینه به معنای کاهش کیفیت نیست؛ به معنای حذف اتلاف است.

قبلاً درباره هوشمندسازی معادن و استفاده از داده صحبت کرده‌اید. این موضوع چطور وارد عملیات کاوان خواهد شد؟

آینده معدن بدون داده قابل تصور نیست.ما به تدریج باید از مدیریت مبتنی بر تجربه فردی به سمت مدیریت مبتنی بر داده حرکت کنیم.تجربه مهندسی بسیار ارزشمند است، اما وقتی تجربه در کنار داده قرار بگیرد، کیفیت تصمیم‌گیری چند برابر می‌شود.پایش آنلاین تجهیزات، تحلیل توقفات، پیش‌بینی خرابی، بررسی روند مصرف انرژی و آب، کنترل فرآیند و تحلیل عملکرد کارخانه می‌تواند به مدیریت کمک کند قبل از ایجاد مشکل، آن را شناسایی کند.هدف هوشمندسازی نباید خرید نرم‌افزار و تجهیزات نمایشی باشد.فناوری زمانی ارزش دارد که بتواند یک شاخص عملیاتی را بهتر کند؛ مثلاً توقف را کم کند، بازیابی را افزایش دهد یا مصرف انرژی را کاهش دهد.

تعمیرات و نگهداری در افزایش ظرفیت تولید چه نقشی دارد؟

نقش بسیار اساسی.یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات در صنایع تولیدی این است که تعمیرات به‌عنوان هزینه دیده شود.در حالی که تعمیرات صحیح، سرمایه‌گذاری برای استمرار تولید است.هر ساعت توقف پیش‌بینی‌نشده در کارخانه می‌تواند مستقیماً باعث از دست رفتن تولید شود.به همین دلیل باید از تعمیرات واکنشی فاصله گرفت و به سمت تعمیرات پیشگیرانه و در مراحل بعدی تعمیرات پیش‌بینانه حرکت کرد.وقتی داده‌های عملکرد تجهیزات به‌درستی ثبت و تحلیل شود، می‌توان بسیاری از خرابی‌ها را قبل از وقوع پیش‌بینی کرد.این دقیقاً یکی از حوزه‌هایی است که فناوری می‌تواند مستقیماً به سودآوری شرکت کمک کند.

مصرف آب یکی از موضوعات مهم صنعت مس است. برنامه شرکت در این حوزه چیست؟

صنعت معدن باید نسبت به منابع طبیعی مسئولانه‌تر عمل کند.در فرآوری مس، آب یکی از منابع مهم عملیاتی است و افزایش بازیافت آب می‌تواند هم از منظر زیست‌محیطی و هم از منظر اقتصادی اهمیت داشته باشد.نگاه ما این است که توسعه ظرفیت نباید الزاماً با افزایش متناسب مصرف منابع همراه باشد.یعنی اگر تولید افزایش پیدا می‌کند، باید فناوری، بازیافت و بهره‌وری نیز به شکلی توسعه پیدا کند که شدت مصرف آب و انرژی کنترل شود.این نگاه برای ما فقط مسئولیت زیست‌محیطی نیست؛ بخشی از امنیت تولید آینده شرکت نیز هست.

باطله‌های معدنی چطور؟ آیا آنها صرفاً هزینه عملیات هستند؟

به نظر من باید نگاه صنعت معدن به باطله تغییر کند.در گذشته باطله عمدتاً پایان فرآیند تلقی می‌شد، اما امروز در بسیاری از معادن جهان بررسی مجدد باطله‌ها به یک حوزه فنی و اقتصادی تبدیل شده است.فناوری‌های جدید فرآوری ممکن است امکان بازیابی بخشی از مواد ارزشمند باقی‌مانده را فراهم کنند.طبیعتاً هر پروژه‌ای در این حوزه نیازمند مطالعات دقیق فنی و اقتصادی است، اما اصل نگاه مهم است: چیزی که امروز باطله محسوب می‌شود ممکن است در آینده به یک منبع ثانویه تبدیل شود.این موضوع هم از نظر اقتصادی و هم از نظر کاهش اثرات محیط‌زیستی معدن اهمیت دارد.

نیروی انسانی چه جایگاهی در این برنامه توسعه دارد؟

هیچ کارخانه‌ای فقط با ماشین‌آلات اداره نمی‌شود.هر اندازه تجهیزات پیشرفته‌تر شوند، اهمیت نیروی انسانی متخصص نیز بیشتر می‌شود.بخشی از برنامه توسعه باید به ارتقای دانش فنی کارکنان، آموزش، انتقال تجربه و ایجاد نظام‌های استاندارد عملیاتی اختصاص پیدا کند.یکی از دارایی‌های مهم یک شرکت معدنی، تجربه‌ای است که طی سال‌ها در مجموعه شکل گرفته است.این دانش باید مستند شود و در سازمان باقی بماند.ما باید به مرحله‌ای برسیم که کیفیت عملیات وابسته به حضور یک فرد خاص نباشد، بلکه سیستم بتواند کیفیت را حفظ کند.

اگر بخواهید سه اولویت فنی کاوان در چند سال آینده را مشخص کنید، چه مواردی هستند؟

اول، افزایش ظرفیت تولید همراه با پایداری عملیات.

دوم، افزایش بهره‌وری از طریق بهبود بازیابی، کاهش توقفات و مدیریت هزینه.

و سوم، توسعه فناوری و داده‌محور کردن تصمیمات عملیاتی.

اگر این سه محور همزمان حرکت کنند، ظرفیت تولید بالاتر لزوماً به معنای افزایش متناسب هزینه‌ها نخواهد بود و آن زمان توسعه می‌تواند ارزش اقتصادی بیشتری برای شرکت ایجاد کند.

و پیام شما به سهامداران کاوان چیست؟

من فکر می‌کنم سهامدار یک شرکت معدنی علاوه بر ذخیره و قیمت جهانی مس باید به توان فنی آن شرکت نیز نگاه کند. در نهایت این تیم فنی است که باید کانسنگ معدن را با استفاده صحیح از تجهیزات و انجام بهینه فرآیند تولید به محصول با کیفیت تبدیل کند. تعهد ما این است که توسعه ظرفیت‌ها با منطق مهندسی، کنترل هزینه و توجه به بهره‌وری انجام شود.ما نمی‌خواهیم صرفاً رکورد تولید ثبت کنیم؛ می‌خواهیم تولیدی ایجاد کنیم که پایدار، اقتصادی و قابل تکرار باشد.به اعتقاد من تفاوت بسیار مهمی میان «افزایش تولید» و «افزایش تولید اقتصادی» وجود دارد.برای یک شرکت بورسی، دومی اهمیت دارد.

هدف ما این است که هر پروژه فنی، هر بهبود فرآیند و هر افزایش ظرفیت در نهایت بتواند به افزایش کیفیت دارایی‌های شرکت و ایجاد ارزش پایدار برای سهامداران منجر شود.

در واقع می‌توان گفت مأموریت بخش فنی کاوان این است که ظرفیت را به ارزش تبدیل کند؟

دقیقاً.معدن ظرفیت است، کارخانه ظرفیت است و فناوری هم ظرفیت است.اما تا زمانی که این ظرفیت‌ها به تولید پایدار، بهره‌وری و جریان اقتصادی تبدیل نشوند، ارزش بالقوه باقی می‌مانند.

مأموریت ما همین است:تبدیل ظرفیت فنی کاوان به تولید پایدار و تبدیل تولید پایدار به ارزش برای سهامدار.